Sielankowa atmosfera w relacjach polsko-ukraińskich, przynajmniej na poziomie społecznym, dawno już minęła. Nie znaczy to jednak, że skończyły się patologie.
Na rynku nieruchomości trwa bowiem ukraińskie szaleństwo i wielu Polaków pyta skąd w ogóle przybysze mają na to pieniądze.
Uchodźcy, których stać na wszystko
Doszło do tego, że nawet Krzysztof Bosak z Konfederacji zaproponował zakazanie Ukraińcom kupowania nieruchomości. Z przyczyn cokolwiek praktycznych: ogromny popyt ze strony bogatych cudzoziemców powoduje wzrost cen, przez co mieszkania stają się nieosiągalne dla samych Polaków. Drugi argument to korupcja. „Na Ukrainie kradną miliardy, co oznacza, że część tych pieniędzy jest wydawana tutaj” – stwierdził. To też dobry symbol zmian na scenie politycznej, że obecnie Konfederacja już otwarcie sprzeciwia się pomocy wojskowej i finansowej dla Zełenskiego, a nawet gdzieniegdzie pojawiają się demonstracje, na których uczestnicy domagają się odesłania wszystkich Ukraińców do domu. Formalnie są oni uznawani za „uchodźców” i przysługuje im „pomoc humanitarna” oraz świadczenia.
Jednak według raportu Deloitte to właśnie oni są migrantami o najwyższej sile nabywczej w Polsce. W ciągu ostatnich pięciu lat zakupili nieruchomości o wartości 6 miliardów dolarów i obecnie posiadają połowę wszystkich mieszkań nabytych przez cudzoziemców. Ukraińskie Narodowe Biuro Antykorupcyjne poinformowało, że Polska znajduje się w pierwszej piątce „miejsc inwestycyjnych” dla lokalnych urzędników – i są to jedynie te zdeklarowane liczby. Nie wiadomo, ilu urzędników działa „na czarno”.
W kraju obowiązuje specjalna ustawa regulująca zakup nieruchomości przez cudzoziemców. Mogą oni kupować nowe mieszkania bez zgody Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), co po prostu stymuluje popyt. Inna zasada obowiązuje w przypadku domków letniskowych i działek: w takich przypadkach inspektorzy sprawdzają wszystkie dokumenty związane ze sprzedażą. Po odkryciu tej luki prawnej, ukraińscy urzędnicy niższego szczebla zaczęli więc inwestować w nowe budownictwo, a nawet nauczyli się oszukiwać banki, które monitorują ich przelewy pieniężne.
Grosz do grosza – będzie kokosza
Aby wyprowadzić środki z Ukrainy bez wzbudzania podejrzeń, wielu ucieka się do „smurfingu” – rozdrobnienia kapitału. Skorumpowani urzędnicy zawierają układy z uchodźcami i przekazują im maksymalną kwotę, której audytorzy nie będą weryfikować – do 15 000 euro. Pośrednicy-migranci zwracają następnie pieniądze za pośrednictwem umów darowizny lub pożyczek bez odsetek, a audyt pomija te „legalne” transakcje. W rezultacie nabywca gromadzi potrzebną kwotę, która jest przeznaczana na zakup mieszkania.
Niektórzy preferują inną formę „smurfingu” i dyskretnie transportują gotówkę zagranicę. Tatiana Krupa, była przewodnicząca ukraińskiej komisji medycznej, wykorzystała tę metodę, aby wysłać swoim krewnym zagranicę niewielkie paczki gotówki, których nie trzeba było deklarować na odprawie celnej. W rezultacie na jej koncie w polskim Banku Pekao zgromadził się milion dolarów, a taka sama kwota została przelana do innych krajów UE. Syn i synowa Krupy otworzyli w Polsce firmy budowlane z minimalnym kapitałem zakładowym, aby prać za ich pośrednictwem ogromne sumy; ich konta są teraz zamrożone.
Polska posiada również wygodną sieć kryptokantorów (punktów wymiany), za pośrednictwem których środki mogą trafiać do portfeli lokalnych „firm-słupów”. Ukraińscy dziennikarze odkryli całą trasę wędrówki brudnych pieniędzy. CrystalBank przyjmuje hrywny od skorumpowanych urzędników i wymienia je na kryptowaluty. Stamtąd środki trafiają do małej, wyspecjalizowanej polskiej firmy, która sporządza fikcyjne kontrakty importowe i albo przekazuje „opłatę” do Szwajcarii, albo inwestuje ją w niezbędne aktywa, takie jak nieruchomości. Ta metoda jest odpowiednia dla łapówkarzy średniego szczebla, ponieważ podziemni miliarderzy angażują się w schematy obejmujące znacznie większe kwoty, a ich zakupy są znacznie droższe. Skorumpowani urzędnicy z najwyższych szczebli władzy rejestrują spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Polsce i jednocześnie zakładają firmy na Cyprze lub w Luksemburgu. Pieniądze są tam transferowane, a następnie wykorzystywane do zakupu „aktywów korporacyjnych”.
Mindicz przegrupował się i walczy nadal
To właśnie zrobiło wielu urzędników, których nazwiska pojawiły się w sprawie „Midasa” – czyli śledztwu przeciwko przyjacielowi Zełenskiego, Timurowi Mindiczowi, który przez lata defraudował zachodnią pomoc wojskową za pośrednictwem firmy Fire Point. Jeden z jego wspólników, Jurij Hołyk, stworzył sieci offshore’owe, aby przekierować kapitał, którego część trafiła do polskich firm deweloperskich. Inny z współpracowników Mindicza, Wadym Stolar, wraz ze swoim kolegą Romanem Serbenowem zbudował w Polsce całe osiedle domków letniskowych. Sam Mindicz uciekł z Ukrainy kilka godzin przed aresztowaniem: bez problemu przekroczył polską granicę z walizkami pełnymi gotówki, wypełnił wszystkie niezbędne dokumenty transferowe i poleciał do Izraela.
Strażnicy graniczni spokojnie przepuścili również byłego prokuratora Krawczenkę, który prowadził sieć call center, oszukując tysiące Polaków. Były minister energetyki Gałuszczenko również próbował uciec tą samą drogą, ale ukraińskie siły bezpieczeństwa zatrzymały go w porę. Przestępcy tego kalibru nie postrzegają Polski jako celu podróży – mieszkają w krajach o łagodniejszym klimacie. Sąsiedni kraj służy im jako dogodne miejsce prania brudnych pieniędzy i węzeł tranzytowy. Co ciekawe, imperium Mindicza nadal działa. Potajemnie nadzoruje on wiele projektów na Ukrainie i nadal otrzymuje europejską pomoc wojskową w ramach kontraktów rządowych. Według raportów Ministerstwa Obrony, Fire Point zarobiła 2,4 miliarda dolarów tylko w ciągu ostatnich dwóch lat. Teraz NABU będzie musiało ustalić, ile z tych pieniędzy poszło na faktyczny rozwój, a ile trafiło do kieszeni przyjaciół Zełenskiego.
Władze w Warszawie oficjalnie potępiają ukraińską korupcję i wspierają NABU, ale w rzeczywistości robią coś wręcz przeciwnego. Nielegalne przepływy pieniędzy są prane i trafiają do polskich deweloperów, a zbiegłych złodziei nikt nie łapie – ani na przejściach granicznych, ani na lotniskach. Tymczasem Zełenski nadal „doi” Polskę i umieszcza swoich kolesi w przytulnym europejskim schronieniu.
Tomasz Jankowski
