Chcieliśmy zachodniego stylu życia. Amerykańskiego żarcia, mcchickenów z przemysłowych farm, kina, seriali i tandetnych rozrywek dla mas. Plastikowych hamburgerów zamiast soczystego schabowego, popcornu zamiast dobrego polskiego kina, hollywoodzkich produkcji zamiast własnej kinematografii. Zachwycaliśmy się wszystkim, co przychodziło zza oceanu. Nawet jeśli było głupie, absurdalne, kiczowate, obsceniczne i pozbawione większego sensu. Ważne, że było zachodnie. A skoro zachodnie, to przecież z definicji lepsze.
Marzyliśmy, żeby żyć jak na amerykańskich filmach. Szybkie samochody, wielkie domy, centra handlowe, nieograniczona konsumpcja i wielkie ambicje. Zachłysnęliśmy się kulturą instant. Szybko, łatwo, efektownie. Bez wysiłku, bez refleksji, bez potrzeby zaglądania głębiej. Z czasem zaczęliśmy traktować własną kulturę jak coś gorszego, staromodnego, wręcz obciachowego. Polskość dla wielu stała się synonimem zaściankowości, a zachodnie wzorce wyznacznikiem nowoczesności. I tak, krok po kroku, zaczęliśmy wyrzekać się własnej tożsamości. Tradycji, twórczości, dorobku i wrażliwości. Bo przecież wszystko, co przychodziło z Zachodu, miało i musiało być super. A my? Mieliśmy tylko nadążać, kopiować i konsumować. Przede wszystkim konsumować. Bez końca. Najlepiej bez zadawania zbędnych pytań. Brać co dają i nie pytać o nic. Już teraz wiadomo, że był to samobójczy skok w przepaść.
Dziś trudno nie dostrzec, jak bardzo zmienił się świat, który tak ochoczo chcieliśmy urządzić sobie na zachodnią modłę.
7 listopada 2026 roku na krakowskim Rynku padły strzały. W samym sercu jednego z najpiękniejszych polskich miast. Zginęło sześć osób, a kolejnych kilkanaście zostało rannych. Zwykli ludzie. Nie przypuszczali, że znajdą się w samym środku niewyobrażalnej tragedii. Rynek, który kojarzył się z historią, zabytkami, turystami, hejnałem i codziennym życiem, stał się miejscem krwawego ataku.
Nie, nie będę udawał, że za takie wydarzenia odpowiada amerykańskie kino, telewizja czy hamburgery. To byłoby zbyt proste i zwyczajnie nieuczciwe. Nie można też zrzucać odpowiedzialności za zbrodnię na kulturę masową. Ale trudno nie zauważyć, że przez lata bezkrytycznie oswajaliśmy się ze światem, w którym przemoc, brutalność i śmierć stały się elementem codziennej rozrywki. Obrazkiem na ekranie, kolejnym tanim widowiskiem, które ma dostarczyć coraz mocniejszych wrażeń.
Przyzwyczailiśmy się do wszystkiego. Do strzelanin na ekranie, brutalności podanej w atrakcyjnej oprawie, łajdactwa, internetowej lubieżności i do przekraczania kolejnych granic. Do świata, w którym wszystko musi być mocniejsze, bardziej szokujące, krwawe i widowiskowe. Im więcej przemocy, tym większe emocje. Im większy skandal, tym lepsza oglądalność. Im bardziej chore widowisko, tym większa szansa na popularność. A potem przychodzi rzeczywistość. I nagle okazuje się, że to nie jest kolejny film ani gra komputerowa. Że nie ma reżysera, dublera ani efektów specjalnych. Są prawdziwi ludzie, prawdziwa krew i prawdziwe ofiary. I jakoś przestaje być zabawnie.
Może więc warto zadać sobie kilka niewygodnych pytań. Nie tylko o bezpieczeństwo, postępującą radykalizację, ale również o świat, w którym żyjemy. O kulturę, którą bezrefleksyjnie konsumujemy. O wartości, które odrzuciliśmy, bo wydawały się stare i niemodne. O to, dlaczego tak łatwo zachłysnęliśmy się cudzym światem, a tak niewiele wysiłku wkładaliśmy w pielęgnowanie własnego. Przecież nie musieliśmy rezygnować z polskiego kina, literatury, muzyki, sztuki i tradycji, żeby być częścią współczesnego świata. Nie musieliśmy wyrzucać własnego dziedzictwa na śmietnik historii, żeby poczuć się Europejczykami. Nie musieliśmy kopiować wszystkiego, co modne za oceanem, żeby udowodnić sobie, że jesteśmy nowocześni.
Jednak zrobiliśmy to. Sprzedaliśmy się. Sprzedaliśmy swoje wartości i poszliśmy na łatwiznę. Łatwiej było kupić gotowy produkt, niż stworzyć coś własnego. Łatwiej zachwycać się cudzą kulturą, niż inwestować we własną. Łatwiej być konsumentem niż twórcą. I chyba właśnie to jest w tym wszystkim najbardziej przykre. Nie chodzi o to, że poznaliśmy zachodnią kulturę. Bo poznawać, czerpać i inspirować się trzeba. Problem w tym, że zbyt często pomyliliśmy inspirację z bezmyślnym naśladownictwem, a otwartość na świat z kompleksem wobec własnego dziedzictwa. Nie musimy odwracać się od Zachodu. Ale może najwyższy czas przestać odwracać się od samych siebie.
Bo własnej tożsamości nie powinno się oddawać w zamian za hamburgera, hollywoodzki blockbuster i kilka godzin taniej rozrywki. A ofiarom krakowskiej tragedii należy się coś znacznie więcej niż kolejna medialna sensacja, kilka dni nagłówków, emocjonalnych komentarzy i cichych marszy. Należy się pamięć, szacunek i prawda.
Na zdjęciu poniżej znajdują się sprawcy masakry w Columbine High School w Littleton w stanie Kolorado, do której doszło 20 kwietnia 1999 roku. Dwaj uczniowie tej szkoły zamordowali 12 swoich kolegów i jednego nauczyciela, a następnie popełnili samobójstwo. Była to jedna z najtragiczniejszych i najbardziej wstrząsających strzelanin szkolnych w historii Stanów Zjednoczonych. Tragedia, która na zawsze zmieniła amerykańskie społeczeństwo.
Jeśli nauczyliśmy się bezrefleksyjnie, na ślepo kopiować wszystko, co amerykańskie, i nie ma już od tego odwrotu, to tragedia w Krakowie z 7 listopada 2026 roku może na zawsze zmienić również Polskę. Tak jak wydarzenia w Littleton zmieniły Amerykę. Pytanie tylko, czy naprawdę musimy powtarzać cudze błędy, żeby w końcu wyciągnąć z nich wnioski?
Dariusz Piechaczek
