Europa stoi u progu fundamentalnej zmiany w sposobie funkcjonowania pieniądza.
Projekt cyfrowego euro (CBDC), rozwijany przez Europejski Bank Centralny (EBC), ma na celu wprowadzenie cyfrowej waluty banku centralnego równolegle z gotówką i tradycyjnym pieniądzem bankowym.
Utrata kontroli
Oficjalnie CBDC to odpowiedź na cyfryzację płatności i rosnącą konkurencję prywatnych systemów finansowych. W rzeczywistości projekt dotyka fundamentalnych pytań o wolność finansową obywateli, rolę państwa w kontroli pieniądza i architekturę systemu bankowego. Fabio Panetta, członek zarządu EBC, wskazuje: „Rewolucja cyfrowa kwestionuje samą koncepcję pieniądza. Jeśli banki centralne nie zareagują, ryzykujemy utratę kontroli nad systemem monetarnym”.
Cyfrowe euro – potencjał i zagrożenia
CBDC ma być publicznym zobowiązaniem banku centralnego dostępnym dla obywateli i przedsiębiorstw. Jego główne zalety to szybkie i bezpieczne płatności cyfrowe, redukcja kosztów transakcyjnych w gospodarce, wzrost suwerenności monetarnej UE wobec globalnych systemów płatniczych. Jednak cyfrowe euro jest pieniądzem programowalnym, co oznacza możliwość śledzenia wszystkich transakcji, nakładania limitów wydatków oraz blokowania określonych typów transakcji.
Marcel Fratzscher (DIW Berlin) przestrzega: „Źle zaprojektowane cyfrowe euro może osłabić zaufanie do systemu finansowego i podważyć jego stabilność”.
Ograniczanie gotówki i implikacje dla obywateli
W całej Europie obserwujemy rosnące ograniczenia w użyciu gotówki: limity transakcji gotówkowych, dominację operacji kartą, wycofywanie bankomatów, promocję cyfrowych portfeli i płatności mobilnych. Efekt jest taki, że gotówka traci funkcję realnego środka niezależnego od państwa, co zwiększa rolę cyfrowego euro.
Złoto: cichy filar bezpieczeństwa
Złoto zyskuje na znaczeniu w warunkach cyfryzacji pieniądza. Jest ono aktywem fizycznym, nieregulowanym cyfrowo, odpornym na decyzje administracyjne i „kotwicą zaufania” w niestabilnych systemach finansowych. Bundesbank przeprowadził repatriację ponad 3 300 ton złota. Złoto w Niemczech jest postrzegane jako zabezpieczenie przed inflacją i nadmierną kontrolą państwa. De Nederlandsche Bank określa złoto jako „kotwicę zaufania” i utrzymuje jego rezerwy mimo postępującej cyfryzacji płatności. Belgia posiada ograniczone rezerwy złota. Funkcjonują one głównie jako bufor w razie kryzysu systemowego. Londyn pozostaje globalnym centrum handlu złotem. Bank Anglii rozwija cyfrowy funt, ale złoto utrzymuje swoją rolę jako stabilne aktywa rezerwowe.
Deutsche Bank i Commerzbank – rola banków komercyjnych w Niemczech
Deutsche Bank odgrywa kluczową rolę w globalnym systemie finansowym, ale jego historia nie jest wolna od kontrowersji: manipulacje LIBOR / EURIBOR (2012–2015), kary od CFTC i FCA (CFTC, 2015), spekulacje na rynkach surowców i żywności (2008–2013), w tym fundusze indeksowe na zboża i metale. Christian Sewing, prezes Deutsche Bank twierdzi, że „cyfrowe waluty banków centralnych mogą wzmocnić stabilność systemu finansowego, jeśli zostaną właściwie zintegrowane z sektorem bankowym”.
Commerzbank
Commerzbank skupia się na finansowaniu MŚP i handlu zagranicznego. Dr Jörg Krämer (Commerzbank Research) podkreśla: „Cyfrowe euro musi być zaprojektowane tak, aby nie konkurowało bezpośrednio z depozytami w bankach komercyjnych”. Bank rozwija również cyfrowe produkty finansowe i zarządzanie aktywami cyfrowymi w regulowanej infrastrukturze.
Rosja i kraje BRICS: alternatywna logika monetarna
Państwa BRICS (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, RPA) rozwijają własne CBDC i zwiększają rezerwy złota, co ma na celu uniezależnienie się od dolara, ochronę przed sankcjami międzynarodowymi, zwiększenie suwerenności finansowej w handlu globalnym.
Rosja wprowadziła cyfrowego rubla, a Chiny cyfrowego juana, integrując je w systemach transakcji międzynarodowych z BRICS. Strategia ta pokazuje, że cyfrowy pieniądz i złoto mogą współistnieć jako narzędzia zabezpieczenia.
Otwarte pytanie o wolność finansową
Cyfrowe euro i ograniczenie gotówki rodzą fundamentalne pytania. Czy obywatel nadal ma kontrolę nad własnym pieniądzem? Czy cyfryzacja i centralizacja nie prowadzą do formy nadzoru i inwigilacji? Gdzie kończy się wolność finansowa, a zaczyna kontrola państwowa?
George Orwell w Roku 1984 przestrzegał: „Każdy, kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość. Każdy, kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość”. W kontekście cyfrowego pieniądza pytanie pozostaje otwarte: czy wkraczamy w nową erę stabilności i innowacji, czy też w dyktaturę finansową i całkowitą inwigilację?
Matthäus Golla
Literatura:
– periodyki i raporty EBC:ECB Economic Bulletin, 2023–2025, rozdziały o CBDC i stabilności finansowej;
– Financial Stability Review, 2023 (ECB).
Niemieckie źródła eksperckie:
– Bundesbank, Monatsbericht, 2025 (Bundesbank);
– DIW Berlin, analizy Marcela Fratzschera, 2024;
– „Handelsblatt”, artykuły nt. sektora bankowego i CBDC, 2023–2025;
– CBDC Stress Test in a Dual-Currency Setting, arXiv, 2025 (arxiv.org).
Banki i historia:
– Deutsche Bank i Commerzbank – raporty roczne 2023–2025, stanowiska zarządów;
– CFTC, FCA – kary i sankcje LIBOR/EURIBOR, 2012–2015;
