Operacje specjalne USA wobec Wenezueli trwają od wielu lat i są kalkami podobnych operacji wobec Kuby i innych krajów południowo amerykańskich.
Jak choćby Panamy gdzie też 3 stycznia tylko 1990 roku został pojmany prezydent Noriega, też oskarżony o handel narkotykami, a także wobec Iranu gdzie obecnie trwają liczne rozruchy inspirowane przez służby USA i Izraela, oraz Białorusi czy Ukrainy, co jest spowodowane wieloma czynnikami, jednak cel zawsze są taki sam: kontrolować. Wszystkie inne są pobocznymi i w przypadku Wenezueli są następujące:
Wenezuela posiada ogromne rezerwy ropy naftowej. Przed rewolucją boliwariańską kontrolę nad nimi sprawowały amerykańskie firmy wydobywcze, takie jak ExxonMobil, Chevron Corporation, Conoco Phillips, Gulf Oil Corporation czy Mobil Oil Corporations. W 1976 r. Wenezuela formalnie znacjonalizowała przemysł naftowy – większość cudzoziemskich firm, w tym amerykańskich, straciła swoje koncesje i prawa [1]. W późniejszych latach po tzw. oil opening Wenezuela dopuszczała czasami międzynarodowe firmy (w tym amerykańskie) do współpracy z państwową firmą PDVSA w ramach joint venture; jednak ostatecznie w epoce rządów Hugona Cháveza wiele udziałów zostało ponownie przejętych przez państwo [2]. Firmy, które odmówiły dostosowania się do nowych warunków (np. obniżenie udziałów lub przekazanie kontroli), zostały wywłaszczone — np. ExxonMobil i ConocoPhillips straciły swoje aktywa w 2007 r. po odmowie zaakceptowania warunków narzuconych przez Caracas [3].
To tylko kilka przykładów, które świadczą o tym, jak wielkie musi być pragnienie byłych amerykańskich „właścicieli” złóż w Wenezueli do ponownego ich kontrolowania.
Rząd Trumpa kontynuuje wobec Wenezueli politykę poprzedników, czyli uznaje Juana Guaidó za legalnego i jedynego przywódcę Wenezueli; służą temu podjęte na przestrzeni lat sankcje, blokady finansowe oraz inne działania wobec firm i przedsiębiorstw wenezuelskich [4]. Jako oficjalną przyczynę obecnych działań armii USA na morzu karaibskimi administracja Waszyngtonu podaje chęć zwalczania handlu narkotykami przez kartele powiązane z tym regionem. Administracja twierdzi, że reżim Maduro ma powiązania z przemytem narkotyków skierowanym do Stanów Zjednoczonych [5].
Osłabić wpływy przeciwników geopolitycznych i ograniczyć sojusze anty-USA
To moim zdaniem podstawowa przyczyna obecnej sytuacji kryzysowej wokół Wenezueli. Najpierw Hugo Chávez, a obecnie Nicolás Maduro, aby przetrwać, zacieśniali więzy polityczne, gospodarcze i militarne z krajami Ameryki Łacińskiej i innymi niezależnymi od USA, co oczywiście USA automatycznie uznały za zagrożenie wobec swojej hegemonii i czego nie zamierzają tolerować. „«Za rządów Cháveza Wenezuela przyczyniła się do powstania organizacji wielostronnych wykluczających Stany Zjednoczone, takich jak Wspólnota Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CELAC), Boliwariański Sojusz Narodów Naszej Ameryki (ALBA), Unia Narodów Południowoamerykańskich (UNASUR) i PetroCaribe, za pośrednictwem której Caracas oferuje ropę naftową po preferencyjnych cenach różnym krajom Ameryki Łacińskiej. Te organy są częścią szerszych działań mających na celu ograniczenie wpływów Waszyngtonu w regionie i wsparcie rządów, na przykład w Boliwii, Ekwadorze, Hondurasie i Salwadorze» – powiedział Koerner w wywiadzie dla Al Jazeery. Nie jest tajemnicą, że Chávez i Maduro rozgniewali USA, dążąc do zacieśnienia relacji gospodarczych z Iranem, Chinami i Rosją” [6].
Sądzę, że współpraca z Chinami to dla administracji USA szczególny powód do zmartwienia. W 2025 r. znacząco wzrosła liczba wysyłek ropy z Wenezueli do Chin – po decyzji USA o zawieszeniu części licencji eksportowych eksport do rynków zachodnich spadł, a Caracas przekierowało znaczne ilości surowca na Wschód, zwykle do Chin. Eksport ropy naftowej z Wenezueli wzrósł w czerwcu o 8%, osiągając średnio 844 000 baryłek dziennie, co było spowodowane znacznym wzrostem dostaw do Chin [7]. Oprócz tego Wenezuela nadal eksportowała ropę do strategicznych sojuszników, takich jak Kuba, która otrzymywała około 8000 baryłek dziennie, a także wysyłała mniejsze ilości metanolu i koksu naftowego do Europy i Indii [8]. Ten strategiczny zwrot w handlu ropą naftową z Wenezuelą zbiega się z zacieśnieniem stosunków dyplomatycznych między Caracas a Pekinem.
W czerwcu wenezuelscy i chińscy urzędnicy odbyli kilka spotkań, aby uczcić rocznicę nawiązania stosunków dwustronnych [9]. W literaturze i raportach akademickich oraz analizach rynkowych podkreśla się, że Chiny udzieliły Wenezueli w okresie 2010-2025 dziesiątek miliardów dolarów w ramach umów „ropa za kredyt” (często kwoty rzędu 50 mld USD są podawane jako orientacyjne) [10]. Inne źródła wskazują nawet na poziomie 62,6 mld USD od 2007 do 2018 r. [11]. To musiało zaboleć, zwłaszcza że ani jeden dolar z tych rozliczeń nie przypadł korporacjom amerykańskim.
Na dodatek kontakty z Chinami nie ograniczają się do relacji gospodarczych. Chiny dostarczały Wenezueli sprzęt wojskowy, m.in. lekkie czołgi, pancerne pojazdy opancerzone, pojazdy transportowe, broń przeciw okrętową, radary, systemy przeciwpancerne i inne elementy wyposażenia obronnego [12]. Chiny prowadzą też dyplomatyczne wsparcie; przynajmniej oficjalnie sprzeciwiają się obecności zewnętrznych sił wojskowych (np. USA) „blisko Wenezueli” i deklarują poparcie dla suwerenności państwa oraz zasad prawa międzynarodowego [13].
Kończąc wątek chiński, chciałbym zwrócić uwagę, iż Wenezuela stanowi dla Chin ważny element w strukturze baz obserwacji i kontroli satelitów, czyli teledetekcji. „Porównanie aktywnych wspólnych inicjatyw satelitarnych i rozmieszczenia stacji naziemnych sugeruje, że Chiny kładą większy nacisk strategiczny na ustanawianie stacji naziemnych w Ameryce Łacińskiej. Od 2025 roku Chiny i partnerzy regionalni wspólnie obsługują około czterech aktywnych satelitów — głównie do teledetekcji i komunikacji — w tym dwa satelity CBERS-4 z Brazylią, VRSS-2 z Wenezuelą i TKSAT-1 z Boliwią. Chiny natomiast utrzymują co najmniej osiem stacji naziemnych w całym regionie, z obiektami w Argentynie (Neuquén i Río Gallegos ), Boliwii ( Amachuma i La Guardia ), Wenezueli ( El Sombrero i Luepa ), a także w Chile ( Cerro Calán ) i Brazylii ( Alcântara ). Chociaż Chiny nie są bezpośrednio zaangażowane w stacje naziemne zlokalizowane w Iquitos, Limie, Piurze, Pucallpie, Puerto Maldonado i Tacnie, Peru utrzymuje mimo to znaczącą współpracę kosmiczną z Pekinem poprzez inicjatywy wielostronne i umowy o udostępnianiu danych satelitarnych” [14].
Następnym krajem, który szeroko współpracuje z Wenezuelą, jest Rosja
Formalne relacje dyplomatyczne między ówczesnym Związkiem Radzieckim a Wenezuelą zostały ustanowione 3 marca 1945 [15], przez wiele lat miały charakter epizodyczny i bardzo ograniczony, dopiero w roku 2000 nastąpiła ich intensyfikacja, co wiązało się z przyjęciem kursu na wielowektorowość, i miała charakter ekonomiczny, energetyczny, stopniowo coraz bardziej militarny [16]. Przełomowy moment to rok 2006 – wtedy Wenezuela podpisała duży kontrakt z Rosją na zakup broni: samolotów, helikopterów, a także innych systemów zbrojeniowych [17]. W kolejnych latach – szczególnie między 2005 a 2014 – Wenezuela była jednym z głównych importerów rosyjskiego sprzętu wojskowego w Ameryce Łacińskiej.
Dostawy obejmowały myśliwce, śmigłowce, systemy przeciwlotnicze, czołgi, artylerię itp. [18]. W latach 2001–2014 rosyjski eksport broni do Wenezueli znacząco wzrósł, osiągając łączną wartość około 14,5 miliarda dolarów, obejmując myśliwce Su-30MK, śmigłowce Mi-35 i Mi-17, czołgi, artylerię samobieżną oraz zaawansowane systemy obrony powietrznej, takie jak S-300VM [19]. W 2008 r. doszło do wspólnych manewrów rosyjsko-wenezuelskich – m. in. wysłano rosyjskie bombowce strategiczne do Wenezueli i zorganizowano ćwiczenia w rejonie Karaibów [20]. Od tego czasu Wenezuela coraz głębiej wchodziła w sojusz z Rosją, co obejmowało nie tylko zakup sprzętu, ale też kredyty, wsparcie technologiczne, współpracę militarną i strategię oporu wobec wpływów USA [21].
W 2025 r. oba kraje podpisały nową, kompleksową umowę o strategicznym partnerstwie, co sformalizowało współpracę w wielu sferach, także obronności i bezpieczeństwa. „Umowa między Federacją Rosyjską a Boliwariańską Republiką Wenezueli o strategicznym partnerstwie i współpracy, podpisana w Moskwie 7 maja 2025 r., podlega ratyfikacji” – czytamy w rezolucji. Umowa rozszerza interakcje i współpracę między oboma krajami w sferze politycznej i gospodarczej, w tym w energetyce, górnictwie, transporcie, komunikacji, a także w dziedzinie bezpieczeństwa oraz zwalczania terroryzmu i ekstremizmu. Zgodnie z notą wyjaśniającą na mocy porozumienia kraje będą również utrzymywać regularny i ścisły dialog polityczny i dyplomatyczny, tworzyć nowe „mechanizmy koordynacji obejmujące całe spektrum agendy dwustronnej, zajmując się pilnymi kwestiami międzynarodowymi i regionalnymi będącymi przedmiotem wspólnego zainteresowania” oraz rozszerzać istniejące.
Jak zauważył wcześniej przewodniczący Dumy Państwowej Wiaczesław Wołodin, dokument „przenosi stosunki rosyjsko-wenezuelskie na fundamentalnie nowy poziom, obejmując wszystkie kluczowe obszary współpracy dwustronnej”. Wiceminister spraw zagranicznych Siergiej Riabkow wyjaśnił, że dokument składa się z preambuły i 25 artykułów i „odzwierciedla jakościową zmianę, jaka zaszła w stosunkach dwustronnych w ostatnich dekadach”. Według niego, tekst odzwierciedla dążenie do ustanowienia nie tylko wielobiegunowego systemu międzynarodowego, ale także systemu koordynacji w stosunkach między Rosją a Wenezuelą, który w pełni odzwierciedla priorytetowe podejście obu krajów [22]. Można pokusić się o stwierdzenie, że to porozumienie stało się powodem dzisiejszego pragnienia administracji Trumpa zdobycia i upokorzenia Wenezueli. Ma to być sygnał, że Ameryka Południowa to poletko Waszyngtonu i nikt inny nie ma do niej prawa. Konstatując: Wenezuela stała się dla Rosji najważniejszym sojusznikiem i kluczowym partnerem w Ameryce Łacińskiej.
Jeśli porównamy zaangażowanie Chin i Rosji w Wenezuelę, to uzyskamy obraz świadczący o tym, iż Chiny zainwestowały wielokrotnie więcej środków finansowych. W ciągu wielu lat suma inwestycji w chińską gospodarkę na koniec 2018 r. sięgnęła 62 mld USD. We wrześniu 2018 r. strona chińska zadeklarowała kolejne inwestycje na 5 mld USD [23]. Zatem na rok 2025 można mówić o kwocie około 70 miliardów dolarów ze strony Chin. Zaangażowanie Rosji zaś to kwota około 20 miliardów dolarów w zaokrągleniu [24]. Wręcz niemożliwym jest ustalenie ostatecznych faktycznych kwot zainwestowanych w Wenezuelę; śmiem przypuszczać, że były nieco większe.
Ostatnim krajem, na który chciałbym zwrócić uwagę, jest Iran. Kraj, który doświadczył niedawno dobrodziejstw demokracji USA i Izraela w postaci masowych bombardowań, też jest obecny politycznie i gospodarczo w Wenezueli, co zapewne tym bardziej motywuje administrację Waszyngtonu do przejęcia właśnie Wenezueli. Pozbawienie powyższej trójki partnera, jakim jest Wenezuela, byłaby triumfem, jakiego Trump bardzo łaknie.
Iran pomaga Wenezueli w odbudowie i modernizacji infrastruktury rafineryjnej, m.in. ich państwowa firma rafineryjna (lub inna z nią powiązana) podjęła się remontów rafinerii w Wenezueli, co ma umożliwić przetwarzanie tamtejszej ciężkiej ropy pomimo sankcji [25]. W 2020 r. Iran wysłał do Wenezueli tankowce z paliwem, by wesprzeć kraj w obliczu niedoborów spowodowanych kryzysem i sankcjami [26]. W czerwcu 2023 r. urzędnicy z Iranu i Wenezueli deklarowali, że obrót handlowy między krajami może wzrosnąć do poziomu 10–20 mld USD, jeśli obecne porozumienia zostaną w pełni wdrożone [27]. Współpraca obejmuje nie tylko surowce: strony planują też rozwój przemysłu, petrochemii, technologii i innych sektorów, co wskazuje, że relacje mają charakter bardziej kompleksowy, nie tylko barterowy [28]. W 2024–2025 r. oba kraje pogłębiły współpracę gospodarczą – podczas spotkań komisji ds. współpracy gospodarczej podpisano wiele umów i porozumień obejmujących m.in. energetykę, przemysł, technologię, przemysł petrochemiczny i modernizację rafinerii [29].
Oszacowanie wartości inwestycji i wymiany handlowej z Wenezueli przez Iran nastręcza wielu problemów, a dane są niejednoznaczne i mocno rozstrzelone – od 300 milionów dolarów do 8 miliardów. Zatem za bardzo optymistyczną uznaję następującą deklarację: „Naszym celem w zakresie współpracy handlowej i gospodarczej jest osiągnięcie poziomu współpracy na poziomie 10 miliardów dolarów” – powiedział Raisi. „Następnym krokiem jest osiągnięcie poziomu 20 miliardów dolarów” [30]. Nie podano żadnych ram czasowych dla tego celu.
Obecna napięta sytuacja – to tylko kolejna fala. Dodajmy, że w przypadku Trumpa ważne są czynniki osobiste. Donald Trump nie zapomniał, że jak pisze Artur Kalbarczyk: „Maduro związał się z globalistami, którzy oszukali Trumpa w wyborach w 2020 i dzisiaj zapłacił za to cenę i powinien się cieszyć, że ciągle żyje. Ostatnią rzeczą jaką prezydent jakiekolwiek kraju powinien robić, to angażować w wybory w USA. Firma Dominion Voting Systems operowała z Wenezueli i liczyła głosy w wyborach 2020. Podobna operacja była w Toronto, za którą również Dominion Voting był odpowiedzialny, dlatego Justin Trudeau też musiał odejść….” [33].
Mariusz K. Pomianowski
[1] History of U.S. involvement in Venezuela’s petroleum industry, Wikipedia, the free encyclopedia, ed. 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_U.S._involvement_in_Venezuela%27s_petroleum_industry
[2] I. Trusewicz, K. Sawicka, K. Wardacki, Amerykanie stratni na nacjonalizacji, Rzeczpospolita, 2012, https://energia.rp.pl/energetyka/art6328331-amerykanie-stratni-na-nacjonalizacji
[3] Ropa sponsoruje niedemokratyczne rządy, Rzeczpospolita, 2008, https://www.rp.pl/biznes/art8288571-ropa-sponsoruje-niedemokratyczne-rzady
[4] J. Bartlett, M. Ophel, Sanctions by the Numbers: Spotlight on Venezuela, Center for a New American Security, 2021 https://www.cnas.org/publications/reports/sanctions-by-the-numbers-3
[5] C. Thykjaer, Trump o „śmiertelnym” ataku USA na Karaibach na wenezuelski statek z narkotykami, The Associated Press, 2025, https://pl.euronews.com/2025/09/03/trump-o-smiertelnym-ataku-usa-na-karaibach-na-wenezuelski-statek-z-narkotykami
[6] M. Roache, Sanctions, tłum. AI, Venezuela, and US intentions, Al Jazeera Media Network, 2019, https://www.aljazeera.com/news/2019/2/28/sanctions-venezuela-and-us-intentions
[7] L.A. Ruiz, REUTERS: Venezuela Redirects Oil Exports to China Following U.S. Sanctions, Guacamaya, 2025, https://guacamayave.com/en/reuters-venezuela-redirects-oil-exports-to-china-following-u-s-sanctions/
[8] Tamże.
[9] Tamże.
[10] Q. Wang, R. Li, Sino-Venezuelan oil-for-loan deal – the Chinese strategic gamble?, ScinceDirect, 2016, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1364032116302763
[11] CHINA-VENEZUELA Financial, economic and production management, TransparenciaVenezuela, 2025, s.
[12] Tamże, s. 20
[13] I. Patrick, China warns US over military build-up as warships head towards Venezuela, myNews, 2025, https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3322712/china-warns-us-over-military-build-warships-head-towards-venezuela
[14] D.I-K. Yang, The Overlooked Front in Missile Defense: China’s Ground Stations in Latin America, Sinopsis, 2025,
https://sinopsis.cz/en/the-overlooked-front-in-missile-defense-chinas-ground-stations-in-latin-america/
[15] Russia–Venezuela relations, Wikipedia, the free encyclopedia, ed. 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Russia%E2%80%93Venezuela_relations
[16] A. O’Brien, Venezuela and Russia: Geopolitical Allies in the 21st Century, The Yale Review of International Studies, 2019, https://yris.yira.org/essays/venezuela-and-russia-geopolitical-allies-in-the-21st-century/
[17] J. Wolland, Venezuela, Russia Sign Weapons Dea, Arms Control Association, 2006, https://www.armscontrol.org/act/2006-09/venezuela-russia-sign-weapons-deal
[18] H. Zhen, Chinese Scholars See Russia’s Venezuela Strategy as a Model of Hybrid Power Projection in the U.S.’ Backyard, China Global South Project, 2025, https://chinaglobalsouth.com/2025/11/03/russia-venezuela-strategic-partnership-military-energy-diplomacy/
[19] Tamże.
[20] Foreign policy of Vladimir Putin, Wikipedia, the free encyclopedia, ed. 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Foreign_policy_of_Vladimir_Putin
[21] I. Wiśniewska, Ochrona rosyjskich aktywów w Wenezueli, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, 2019, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2019-02-06/ochrona-rosyjskich-aktywow-w-wenezueli
[22] https://tass.com/politics/2033325
[23] I. Trusewicz, Najwięcej w Wenezuelę włożyły Chiny. Wiemy, ile, Rzeczpospolita, 2019, https://www.rp.pl/gospodarka/art9467131-najwiecej-w-wenezuele-wlozyly-chiny-wiemy-ile
[24] C. Rangel, V. Amaya, R. Theis, Agreements-with-Russia-geopolitical-alliance, Transparencia Venezuela, 2022, s.13
[25] E. Ottolenghi, Iran and Venezuela Deepen Their Strategic Alliance, Foundation for Defense of Democracies, 2023, https://www.fdd.org/analysis/2023/06/16/iran-and-venezuela-deepen-their-strategic-alliance/
[26] I. Trusewicz, Kolejny tankowiec z Iranu dopłynął do Wenezueli, Rzeczpospolita, 2020, https://energia.rp.pl/ropa/art17028041-kolejny-tankowiec-z-iranu-doplynal-do-wenezueli
[27] Iran-Venezuela trade can reach $20b, Tehran Times, 2023, https://www.tehrantimes.com/news/485718/Iran-Venezuela-trade-can-reach-20b
[28] S. Solano, Sanctions, Solidarity and Sovereignty: The Untold Story of Iran-Venezuela Relations, teleSUR, 2025, https://www.telesurenglish.net/untold-story-of-iran-venezuela-relations/
[29] Tehran, Caracas deepen strategic ties with new cooperation agreements, Tehran Times, 2024, https://www.tehrantimes.com/news/506610/Tehran-Caracas-deepen-strategic-ties-with-new-cooperation-agreements
[30] D. Buitrago, V. Sequera, tłum. AI, Iran, Venezuela eye trade increase, sign petrochemical deal, Reuters, 2023, https://www.reuters.com/world/iranian-president-caracas-kicking-off-regional-tour-2023-06-12/
[31] Maduro zaoferował Trumpowi ropę i zerwanie kontraktów z Rosją. USA odrzuciły propozycję, WNP., 2025, https://www.wnp.pl/rynki/maduro-zaoferowal-trumpowi-rope-i-zerwanie-kontraktow-z-rosja-usa-odrzucily-propozycje,993337.html#:~:text=Maduro%20zaoferowa%C5%82%20Trumpowi%20rop%C4%99%20i%20zerwanie%20kontrakt%C3%B3w%20z%20Rosj%C4%85.%20USA%20odrzuci%C5%82y%20propozycj%C4%99
[32] K. Staszko, Maduro gotów odejść? Warunkiem miałaby być amnestia od Amerykanów, Wirtualna Polska, 2025, https://wiadomosci.wp.pl/media-maduro-gotow-odejsc-pod-warunkiem-amnestii-od-amerykanow-7219722175638464a
[33]https://www.facebook.com/KalbarczykArtur/posts/pfbid0xT4L9EXVa5kQkgETg8yRqbY3WruvAtvLBMw8fZqd1HJba4XtaYWSYwL8noxZGm67l
