Oba wcielenia Rusi: kijowska i moskiewska, współistnieją jako typy idealne, chronologicznie bowiem się rozmijają. Ruś Moskiewska znajdowała się w zaczynie, gdy w XIII wieku Ruś Kijowska, istniejąca już tylko jako zsieciowanie udzielnych księstw we władzy rozkrzewionego klanu Rurykowiczów, ginęła pod kopytami Mongołów i Tatarów. „Moskwa wyrosła i wychowała się w straszliwej i ohydnej szkole mongolskiej niewoli” – pisał, a jakże, Karl Marx. „Nabrała sił jedynie przez to, że stała się wirtuozem w sztuce niewolnictwa. Nawet...
