Kilka tygodni temu Fundacja Wołyń Pamiętamy kierowana przez Katarzynę Sokołowską wydała po 100 latach niezwykle ważną dla nas Polaków pracę ideologa polskiego Obozu Narodowego Tadeusza Gluzińskiego „Sprawa ukraińska”.
Katarzyna Sokołowska i Fundacja Wołyń Pamiętamy „nie zasypuje gruszek w popiele” i ku zaskoczeniu wielu błyskawicznie wydaje kolejną zapomnianą pozycję obowiązkową dla każdego, kto dogłębnie interesuje się korzeniami sprawy ukraińskiej. Tym razem Fundacja wydała pierwszy tom niestety zapomnianej powszechnie pracy „Historya ruchów hajdamackich wieku XVIII”.
Autorem wznowionej książki jest Franciszek Rawita-Gawroński (1846-1930). Postać znana znawcom historii endecji, jednak ogólnie nieco zapomnianej. Rawita-Gawroński zajmował sie publicystką i historią. Był związany tajną Ligą Narodową, zaś później wielokrotnie jego drogi i poglądy krzyżowały się tymi narodowo-demokratycznymi. Znał wszystkich trzech ojców polskiego Obozu Narodowego – Romana Dmowskiego, Jana Ludwika Popławskiego i Zygmunta Balickiego.
Autor zajmował się historią, która działa się na terenach dzisiejszej Ukrainy. Według Franciszka Rawity-Gawrońskiego Ukraina nie oznacza żadnego pojęcia etnograficznego. Stanowczo sprzeciwiał się zastępowanie tradycyjnego terminu „Ruś” słowem „Ukraina”. Według niego to pewien rodzaj fałszerstwa historycznego. Historyk Eugeniusz Koko w pracy wydanej w 2006 roku „Franciszek Rawita-Gawroński wobec Ukrainy i jej przeszłości: studium anarchizmu” napisał, że FRG uważał zbitkę słowną „Ruś-Ukraina”, stworzoną przez Mychajła Hruszewskiego (1866-1934) jako całkowicie błędną terminologię. Określał ją mianem pewnego szowinistycznego wybryku. Stanowczo twierdził, iż jest to pewnego rodzaju „licentia poetica wbrew historii, prawdzie i logice, która nie miała ze sobą innego poparcia oprócz względów politycznych”.
Praca ta jest istotna dla historyków, ale jest również znakomitym materiałem dla wszystkich tych, którzy uczestniczą w dyskusjach na temat korzeni dzisiejszej Ukrainy. Moim zdaniem są dzisiaj na rynku trzy podstawowe pozycje dotyczące kwestii ukraińskiej przed uformowaniem się XX-wiecznego ukraińskiego nacjonalizmu integralnego (szowinizmu) , które bezwzględnie należy przeczytać:
1) „Roman Dmowski o Rosji i Ukrainie”, Biblioteka Myśli Polskiej, Warszawa 2022.
2) Tadeusz Gluziński „Sprawa ukraińska”, Fundacja Wołyń Pamiętamy, Warszawa 2026.
3) Franciszek Rawita-Gawroński „Historya ruchów hajdamackich w wieku XVIII”, Fundacja Wołyń Pamiętamy, Warszawa 2026.
Książka jest pierwszym tomem obszernej i ilustrowanej pracy wydanej pierwotnie jeszcze przez I wojną światową. Mam nadzieję, ze drugi tom wyjdzie jeszcze w tym roku. Książkę co istotne wygodnie się czyta, ponieważ jest dobrze przygotowana edytorsko. Liczy 260+16 stron. Można ją zamówić w sklepie Fundacji Wołyń Pamiętamy. Bardzo polecam.
Łukasz Jastrzębski
